Zemljini geografski polovi tokom historije nisu bili potpuno nepomični, a novo istraživanje pokazuje da je naša planeta u posljednjih 320 miliona godina prošla kroz četiri velika perioda njihovog pomjeranja. Riječ je o fenomenu poznatom kao pravo lutanje polova, koji bi mogao imati značajnu ulogu u promjenama nivoa mora, klime i ekosistema.
Studija objavljena 1. oktobra u časopisu Science ukazuje na to da se ovaj proces ne odvija uvijek ravnomjerno i postepeno, već može obuhvatiti i periode intenzivnijih promjena.
Pravo lutanje polova nastaje kada se čvrsti vanjski slojevi Zemlje pomjeraju u odnosu na njeno jezgro. Promjene u rasporedu mase utiču na ravnotežu planete tokom rotacije, što dovodi do promjene položaja geografskih polova u odnosu na površinu Zemlje.
Četiri velika perioda pomjeranja
Istraživački tim predvođen geofizičarem Matthewom Domeierom sa Univerziteta u Oslu razvio je metodu za otkrivanje tragova ovog fenomena kroz proučavanje drevnih promjena nivoa mora.
Koristeći kompjuterske simulacije, naučnici su izdvojili četiri perioda u kojima je moglo doći do značajnijeg pomjeranja polova, prije 20 do 30 miliona godina, prije 90 do 100 miliona godina, prije 140 do 150 miliona godina te prije 190 do 200 miliona godina.
Prema istraživačima, promjene položaja Zemljinih vanjskih slojeva mogu utjecati na raspored kopna u odnosu na nivo mora, ostavljajući specifične geološke tragove. Takav obrazac pomogao im je da prepoznaju moguće događaje u dalekoj prošlosti, iako je njihovo pouzdano utvrđivanje otežano kretanjem tektonskih ploča.
Proces se odvija i danas
Pravo lutanje polova nije isključivo pojava iz geološke prošlosti. Satelitska mjerenja pokazuju da se događa i danas, brzinom od približno deset centimetara godišnje, a među faktorima koji mu doprinose je i topljenje ledenih kapa, naveo je Domeier za Scientific American.
Naučnici smatraju da bi intenzivnija pomjeranja mogla utjecati na okeanske struje, klimatske obrasce i ekosisteme. Ipak, konkretne posljedice pojedinačnih događaja, kao i uzroci zbog kojih se oni javljaju u određenim periodima, još nisu u potpunosti razjašnjeni.
Geonaučnik Sabin Zahirović sa Univerziteta u Sydneyju, koji nije učestvovao u istraživanju, ocijenio je da novi nalazi predstavljaju važan korak u povezivanju procesa unutar Zemlje s dugoročnim promjenama klime i nivoa mora.
Istraživači će u narednim analizama pokušati utvrditi šta pokreće ove događaje i koliki su pomaci geografskih polova tokom pojedinačnih perioda. (tl)