Na današnji dan, 18. januara 1977. godine, u avionskoj nesreći na putu prema Sarajevu tragično je stradao Džemal Bijedić, jedan od najznačajnijih bosanskohercegovačkih i jugoslavenskih političara druge polovine 20. stoljeća. Nesreća se dogodila iznad područja Kreševa, u trenutku kada je Bijedić bio na vrhuncu svoje političke moći, obavljajući dužnost predsjednika Saveznog izvršnog vijeća Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije.
Džemal Bijedić ostat će upamćen kao dosljedan zagovornik afirmacije Bosne i Hercegovine unutar jugoslavenske federacije, ali i kao jedan od ključnih promotora Jugoslavije u međunarodnim odnosima, naročito kroz Pokret nesvrstanih. Njegova politička djelatnost bila je obilježena stalnim zalaganjem za ekonomski razvoj, jačanje privrede i modernizaciju infrastrukture.
Politička karijera i uspon
Rođen je 12. aprila 1917. godine u Mostaru, u uglednoj trgovačkoj porodici. Još kao gimnazijalac pokazuje interes za komunistički pokret, kojem se zvanično priključuje tokom studija u Beogradu. U oktobru 1939. primljen je u SKOJ, a ubrzo potom i u Komunističku partiju Jugoslavije u Mostaru.
Zbog političkog djelovanja više puta je hapšen i zatvaran. Tokom Drugog svjetskog rata aktivno učestvuje u Narodnooslobodilačkoj borbi kao član Partije. Nakon rata započinje njegov brzi politički uspon – obavljao je niz odgovornih funkcija, među kojima su pomoćnik ministra unutrašnjih poslova Vlade NR Bosne i Hercegovine, načelnik Uprave za agitaciju i propagandu CK KPBiH, sekretar Oblasnog komiteta KPJ za Hercegovinu, član Izvršnog vijeća BiH, predsjednik Republičkog vijeća i predsjednik Skupštine SR BiH.
Vrhunac karijere dosegao je 1971. godine, kada je izabran za predsjednika Saveznog izvršnog vijeća, čime je postao jedan od najmoćnijih ljudi u tadašnjoj Jugoslaviji.
Razvoj, reforme i međunarodni ugled
Bijedić je bio snažan zagovornik privrednih reformi, samoupravnog socijalizma i ravnomjernog regionalnog razvoja. Posebnu pažnju posvetio je modernizaciji Bosne i Hercegovine kroz izgradnju putne infrastrukture, vodovodnih i kanalizacionih sistema, telekomunikacija, kao i unapređenju obrazovanja i kulture. Među projektima koji se vežu za njegovo ime ističe se i ambiciozna inicijativa „hiljadu škola“, djelimično realizirana tokom kasnijih godina.
Kao jedan od ključnih jugoslavenskih državnika, susretao se s najvažnijim svjetskim liderima tog doba, uključujući Mao Ce Tunga, Geralda Forda i Leonida Brežnjeva, čime je dodatno učvrstio međunarodni položaj Jugoslavije.
Tragična smrt i nerazjašnjene okolnosti
Avionska nesreća u kojoj su 18. januara 1977. godine poginuli Džemal Bijedić i njegova supruga Razija do danas je ostala obavijena velom sumnje. Bijedić se u to vrijeme često spominjao kao mogući nasljednik Josipa Broza Tita, što je dodatno potaknulo razne špekulacije o uzrocima nesreće.
Posebnu pažnju javnosti izazvale su tvrdnje o navodnoj umiješanosti Jovanke Broz, Titove supruge, naročito u kontekstu činjenice da je Tito nakon ove tragedije prekinuo javne nastupe s njom i stavio je u izolaciju. Dodatne sumnje podgrijala je i činjenica da porodici Bijedić nikada nije omogućen uvid u zvanične dokumente o nesreći, koji se nalaze u Beogradu, niti su im predočeni ostaci letjelice ili zvanični izvještaji.
Naslijeđe i sjećanje
Džemal Bijedić ostao je upamćen kao jedan od najomiljenijih političara socijalističkog perioda, posebno u Bosni i Hercegovini, za čiju se političku i institucionalnu afirmaciju neumorno zalagao. Iza sebe je ostavio troje djece – Draganu, Azru i Milenka.
U znak sjećanja na njegov doprinos, iste godine kada je poginuo, u Mostaru je osnovana visokoškolska ustanova koja danas nosi naziv Univerzitet „Džemal Bijedić“. Svake godine, 18. januara, poštovaoci njegovog lika i djela okupljaju se na sarajevskom groblju Bare kako bi odali počast čovjeku koji je ostavio dubok trag u političkoj historiji Bosne i Hercegovine i Jugoslavije.