Bosna i Hercegovina danas će ponovo biti tema rasprave u Vijeću sigurnosti Ujedinjenih nacija.
U izvještaju vršioca dužnosti visokog predstavnika Louisa Crishocka, za period izvještavanja, obilježila su tri ključna događaja: pripreme i održavanje općih izbora u Bosni i Hercegovini 4. oktobra 2026. godine; reakcije na smrt osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića uoči početka izborne kampanje; te nastavak opstrukcija koje utiču na funkcionisanje državnih institucija.
Navodi se da su “prvi put širom zemlje primijenjene nove izborne tehnologije, uključujući elektronsku identifikaciju birača i skenere glasačkih listića. Sistem je radio bez većih zastoja, ubrzao objavljivanje preliminarnih rezultata i povećao transparentnost izbora”.
“Biometrijska identifikacija ostvarila je uspješnost veću od 97 posto, dok je ručno brojanje pokazalo samo manja odstupanja u odnosu na elektronski evidentirane rezultate”.
Dodaje se da je predizborni period u početku je bio relativno miran, ali je nakon smrti Ratka Mladića postajao sve polariziraniji.
“Kampanju su obilježile populističke poruke prožete nacionalizmom i etničkim podjelama, uz malo pažnje posvećene konkretnim prijedlozima za rješavanje socioekonomskih izazova”.
Konsttuje se da je “izborni dan protekao je uglavnom mirno na približno 5.200 redovnih biračkih mjesta.
“Glasalo je oko 1,4 miliona birača, od ukupno 3,4 miliona registrovanih, što predstavlja izlaznost od 42,02 posto. Poređenja radi, 2022. godine izlaznost je iznosila 50,43 posto, odnosno glasalo je oko 1,6 miliona od 3,2 miliona registrovanih birača. Na nižu izlaznost djelimično je mogla uticati nova tehnologija za biometrijsku identifikaciju. Međunarodni i domaći posmatrači pozdravili su doprinos novih tehnologija, ali su izrazili zabrinutost zbog korištenja javnih resursa radi uticaja na birače i polariziranog medijskog okruženja. Svi su istakli potrebu za daljim unapređenjem izbornog procesa”.
Dodaje se da je “uprkos institucionalnim i kadrovskim ograničenjima, Centralna izborna komisija (CIK) odigrala značajnu ulogu u uvođenju novih sistema. Agencija za identifikacione dokumente, evidenciju i razmjenu podataka Bosne i Hercegovine (IDDEEA) također je neposredno doprinijela jačanju integriteta izbora”.
“Konačni rezultati još nisu utvrđeni, jer su u toku ponovna brojanja i žalbeni postupci. Preliminarni rezultati ipak ukazuju na nastavak dominacije etnički orijentiranih stranaka. Očekuje se da će pregovori o koalicijama dugo trajati”.
U izvještaju se navodi da je “smrt osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića 27. augusta 2026. godine ponovo produbila podjele u vezi s ratom 1992–1995. godine i izazvala zabrinutost zbog odbacivanja presuda međunarodnih sudova, kao i pokušaja prekrajanja novije historije”.
“Nakon Mladićeve smrti, u Srbiji i Republici Srpskoj održani su skupovi podrške, komemoracije i javna okupljanja. Na nekima su Mladić hvaljen, a njegovi zločini poricani ili umanjivani. Njegovoj sahrani u Beogradu 7. septembra 2026. prisustvovale su hiljade ljudi, a događaj je sadržavao elemente zvaničnih i vojnih počast. Učešće zvaničnika Republike Srpske u komemorativnim događajima dodatno je izazvalo zabrinutost u pogledu poštovanja vladavine prava, pomirenja i multietničkog karaktera Bosne i Hercegovine”.
Izvještaj konstatuje da “iako su direktni izazovi ustavnom poretku Bosne i Hercegovine, koji su se pojavili početkom 2025. godine, u ovom periodu bili manje izraženi, institucionalne opstrukcije i zapaljiva politička retorika se nastavljaju, prvenstveno iz krugova vlasti Republike Srpske”.
“Rad državnih institucija otežan je blokadama u Vijeću ministara i parlamentarnim tijelima, što je dovelo do ograničenog zakonodavnog učinka, kašnjenja u imenovanjima i osiguravanju finansiranja te kadrovskih ograničenja. Vlasti Republike Srpske nastavile su ignorisati odluke državnog pravosuđa, naročito obavezujuće odluke Ustavnog suda Bosne i Hercegovine, uključujući one koje se odnose na državnu imovinu. Ove stalne opstrukcije slabe državne institucije, ograničavaju njihovu sposobnost da izvršavaju zakonske obaveze i usporavaju euroatlantske integracije. U kombinaciji s pokušajima zaobilaženja državnih institucija i uspostavljanja zasebnih struktura u Republici Srpskoj, one učvršćuju scenario de facto odvajanja”.
Izvještaj govorio i da “Agenda 5+2 ostaje mapa puta za vlasti Bosne i Hercegovine, kojom trebaju pokazati opredijeljenost za dovršetak reformi potrebnih za garantovanje dobrog upravljanja, vladavine prava i trajne stabilnosti.
“Taj proces je do sada predvodila međunarodna zajednica. Tokom izvještajnog perioda nije ostvaren napredak. Ključni prioriteti ostaju rješavanje pitanja državne i odbrambene imovine, osiguravanje adekvatnog i predvidivog finansiranja institucija Bosne i Hercegovine te usvajanje zakona potrebnih za napredak na putu ka EU. U Brčko distriktu nastavljen je ukupno pozitivan trend: vlasti Distrikta usmjerile su se na lokalne prioritete i reforme koje treba da podrže privredni rast i razvoj infrastrukture”.